पेन्शनधारक, रिटायर्ड सरकारी कर्मचारी आणि सीनियर सिटिजनसाठी आयटीआर कसा फाइल करावा?

सर्व व्यक्ती ज्यांचे वार्षिक उत्पन्न त्यांनी निवडलेल्या आयकर प्रणालीनुसार मूळ सूट मर्यादेपेक्षा जास्त आहे ते आयकर भरण्यास जबाबदार आहेत. तथापि, पेन्शनधारक आणि सीनियर सिटिजनसाठी प्रकरण वेगळे आहे; त्यांना विशिष्ट सूट मिळते. या लेखात, आम्ही निवृत्तीवेतनधारक आणि सीनियर सिटिजनसाठी ITR कसा दाखल करावा याबद्दल तपशीलवार चर्चा करू.

निवृत्तीवेतनधारकांसाठी आयकर रिटर्न कसे भरायचे असा प्रश्न तुम्हाला पडत असेल, तर तुम्हाला खालील ITR-1 (सहज) फॉर्मच्या भागांमध्ये अचूक तपशील देणे आवश्यक आहे हे जाणून घ्या-

भाग अ

फाइल करणाऱ्या व्यक्तीचे सर्व वैयक्तिक तपशील, जसे की डीओबी, नाव इ. योग्यरित्या भरणे आवश्यक आहे.

भाग ब

रिटायर्ड सरकारी कर्मचार्‍यांसाठी ITR कसा दाखल करायचा या प्रक्रियेतील पुढील पायरीमध्ये एकूण एकूण उत्पन्नाची खाती सादर करणे समाविष्ट आहे. प्रदान केलेली माहिती फॉर्म 16 आणि फॉर्म 12BA शी जुळली पाहिजे.

भाग क

व्यक्तींनी करपात्र उत्पन्नातून फॉर्म 16 मध्ये घेतलेल्या सर्व वजावटीची अचूक माहिती प्रदान करणे आवश्यक आहे.

भाग ड

या भागात तुमची कर स्थिती आणि योग्य कर रक्कम प्रदान करा. इतर तपशील ज्यांचा उल्लेख करणे आवश्यक आहे-

• सर्व सक्रिय आणि ऑपरेटिव्ह खात्यांचे तपशील त्यांच्या IFSC कोडसह.
• प्रदान केलेल्या तपशीलांची पडताळणी.
• प्रगत कर आणि कर स्व-मूल्यांकनासाठी देयके तपशील.
• पगारातून टीडीएस

एकूण उत्पन्न ₹५० लाखांपेक्षा कमी असलेल्या पेन्शनधारकांना ITR-1 (सहज) दाखल करणे आवश्यक आहे. हे कौटुंबिक निवृत्तीवेतनधारकांसाठी देखील लागू आहे.

ITR-2 निवृत्तीवेतनधारकांना लागू आहे जर त्यांना पेन्शन किंवा पगार, मालकीच्या मालमत्तेतून किंवा घरातून किंवा इतर स्त्रोतांकडून उत्पन्न असेल. हा आयटीआर फॉर्म भांडवली नफा असलेल्या पेन्शनधारकांसाठी देखील पात्र आहे.

पेन्शनधारकाचे व्यवसाय किंवा व्यवसायातून उत्पन्न असल्यास, त्यांना ITR-3 किंवा ITR-4 दाखल करावे लागेल.

[स्रोत]

पेन्शन कायद्याच्या कलम 11 आणि CPC राज्यांच्या कलम 60 मध्ये पेन्शनची स्पष्ट व्याख्या केली आहे. केवळ या श्रेणीत पात्र ठरलेल्या व्यक्तींनाच निवृत्तीवेतनधारक म्हणून संबोधले जाऊ शकते.

पेन्शन मिळकतीसाठी आयटीआर भरण्यापूर्वी काही महत्त्वाच्या गोष्टी खाली दिल्या आहेत:

• अनकम्युटेड पेन्शन (मासिक प्राप्त) कर स्लॅब नुसार "पगारातून उत्पन्न" या शीर्षकाखाली कर आकारला जातो.
• सरकारी कर्मचार्‍यांचे कम्युटेड पेन्शन (एकरकमी मिळालेले) पूर्णपणे करमुक्त आहे.
• गैर-सरकारी कर्मचार्‍यांची कम्युटेड पेन्शन त्यांच्या ग्रॅच्युइटीच्या अधीन अंशतः कर सूट आहे, जसे:
• ग्रॅच्युइटी मिळाल्यास - मिळालेल्या एकूण पेन्शनपैकी 1/3 भाग करमुक्त आहे आणि उर्वरित पगार म्हणून कर आकारला जातो.
• ग्रॅच्युइटी न मिळाल्यास - मिळालेल्या एकूण पेन्शनपैकी १/२ भाग करमुक्त आहे.

कुटुंबातील सदस्याला मिळालेल्या पेन्शनसाठी

या पेन्शनवर 'इतर स्त्रोतांकडून मिळणारे उत्पन्न' या शीर्षकाखाली कर आकारला जातो आणि लागू होणारे कर नियम खालीलप्रमाणे आहेत:

• कम्युटेड पेन्शन करपात्र नाही. 
• 2023 च्या अर्थसंकल्पानुसार नवीन आयकर व्यवस्था आणि जुन्या कर प्रणाली अंतर्गत कुटुंबातील सदस्याला मिळणाऱ्या अनकम्युटेड पेन्शनवर ₹15,000 पर्यंत किंवा अनकम्युटेड पेन्शनच्या 1/3 यापैकी जे कमी असेल ते करमुक्त आहे.

बहुतेक निवृत्तीवेतनधारकांना त्यांचा पगार राष्ट्रीयीकृत बँकांमधील त्यांच्या बँक खात्यात सामान्यतः TDS कापल्यानंतर प्राप्त होतो. बजेट 2019 च्या प्रस्तावित बदलांच्या आधारावर, TDS सूट ₹10,000 वरून ₹40,000 पर्यंत वाढवली आहे. याचा अर्थ तुमची कमाई ₹४०,००० किंवा त्याहून कमी असल्यास, तुम्ही TDS सूट घेऊ शकता.

कुटुंबातील सदस्यांना मिळालेल्या पेन्शनवर टीडीएस कर आकारला जात नाही, कारण ते “इतर स्त्रोतांकडून मिळणारे उत्पन्न” या शीर्षकाखाली येते.

आयटी फाइलिंग सुलभ आणि ऑनलाइन झाल्यामुळे, आयकर विभाग पेन्शनधारकांसाठी त्यांच्या सूटसह एक पाऊल पुढे जातात. पेन्शनधारक त्यांचे काम सुलभ करण्यासाठी पेन आणि कागदावर कर भरून मदतीचा आनंद घेऊ शकतात.

वित्त कायदा 2021 ने IT कायदा 1961 अंतर्गत एक नवीन कलम 194P आणला , ज्यानुसार 1 एप्रिल 2021 पासून प्रभावी, 75 आणि त्याहून अधिक वयाच्या सीनियर सिटिजनना आयकर रिटर्न भरण्यापासून सूट देण्यात आली आहे. 

तथापि, ७५ वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिक ज्यांना ITR भरण्यापासून सूट आहे त्यांनी खालील अटी पूर्ण केल्या पाहिजेत:

• मागील आर्थिक वर्षात ती व्यक्ती भारतातील रहिवासी असावी.
• उत्पन्नाचा स्त्रोत फक्त पेन्शन आणि बचत खात्यांवरील जमा व्याज, दोन्ही एकाच बँकेतून असावा.
• बँकेला एक घोषणा देणे आवश्यक आहे की उत्पन्नाचा एकमेव स्त्रोत पेन्शन आणि जमा झालेले व्याज आहे. घोषणेमध्ये आयकर कायद्याच्या कलम 87A अंतर्गत अनुमती असलेल्या प्रकरण VI-A वजावटी आणि सूट यांचा तपशील देखील असेल.
• घोषणापत्र केंद्र सरकारने निर्दिष्ट केलेल्या बँकेकडे जमा केले पाहिजे. या बँका 75 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या सीनियर सिटिजनच्या TDS कपातीसाठी जबाबदार असतील प्रकरण VI-A अंतर्गत कपात आणि घोषणेमध्ये नमूद केल्यानुसार कलम 87A अंतर्गत सूट. 

तथापि, 60 ते 75 वयोगटातील नागरिकांनी आयटीआर-1 किंवा आयटीआर-2 किंवा आयटीआर-4 फॉर्मवर आधारित त्यांचे आयकर रिटर्न भरणे आवश्यक आहे.

[स्रोत]

वरील तक्त्यामध्ये नमूद केलेल्या ITR फॉर्म अंतर्गत सीनियर सिटिजननी त्यांचा आयकर ऑनलाइन भरावा. फॉर्म भरण्यासाठी ऑफलाइन पद्धत उपलब्ध आहे, परंतु हे फक्त 80 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या अति सीनियर सिटिजनसाठी खुले आहे.

सीनियर सिटिजनसाठी ऑनलाइन आयटीआर फाइलिंग

सीनियर सिटिजननी सरकारद्वारे प्रदान केलेल्या ऑनलाइन पोर्टलद्वारे संबंधित फॉर्म भरणे आवश्यक आहे. तेच करण्यासाठी येथे पायऱ्या आहेत.

• पायरी 1: प्रथम, तुम्हाला ITR साठी सरकारी पोर्टलला भेट देण्याची आवश्यकता आहे.
• पायरी 2: तुमचे पॅन कार्ड, पासवर्ड आणि कॅप्चा कोड वापरून लॉग इन करा.
• पायरी 3: "ई-फाइल" टॅबवर जा आणि "इन्कम टॅक्स रिटर्न" निवडा.
• पायरी 4: आयकर रिटर्न पृष्ठावर, तुम्हाला खालील भरणे आवश्यक आहे a) मूल्यांकन वर्ष b) ITR फॉर्म क्रमांक c) सबमिशन मोड "तयार करा आणि ऑनलाइन सबमिट करा" d) "मूळ/सुधारित रिटर्न" म्हणून फाइल करण्याचा प्रकार.
• पायरी 5: तुम्हाला ITR फॉर्मवर पुनर्निर्देशित केले जाईल, जिथे तुम्ही सर्व तपशील भरू शकता.
• पायरी 6: एकदा तुम्ही फॉर्म भरल्यानंतर तुम्ही सत्यापन पर्याय निवडू शकता.
• पायरी 7: तुम्हाला फॉर्मची पडताळणी कशी करायची आहे हे निवडल्यानंतर, सबमिट करा आणि तो ऑनलाइन पहा.

सीनियर सिटिजनसाठी ऑफलाइन आयटीआर फाइलिंग

80 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिक किंवा अति-ज्येष्ठ नागरिक शहर किंवा परिसरातील आयकर विभागाकडे सर्व आवश्यक कागदपत्रे सादर करून त्यांचे आयकर रिटर्न भरू शकतात. हा ऑफलाइन पर्याय फक्त या लोकांसाठी खुला आहे.

[स्रोत]

सीनियर सिटिजनना त्यांचे ITR फॉर्म भरण्यासाठी आवश्यक असलेली कागदपत्रे खालीलप्रमाणे आहेत:

• पॅन कार्ड 
• आधार कार्ड
• बँक पासबुक
• कॅपिटल गेन्स स्टेटमेंट
• मालमत्तेशी संबंधित कागदपत्रे

होय, मागील वर्षांसाठी सीनियर सिटिजनसाठी आयटीआर दाखल करणे शक्य आहे. तुम्ही ते तीन वर्षांपर्यंत जमा करू शकता.