ઇન્કમ ટેક્સ કાયદાની કલમ 194I

ઇન્કમ ટેક્સ અધિનિયમની કલમ 194I ભાડા પરના સ્ત્રોત પર કર કપાત (ટીડીએસ) સંબંધિત છે. આ ચોક્કસ વિભાગની જોગવાઈઓ વ્યાખ્યાયિત કરે છે કે ભાડા પરના ટીડીએસને કેવી રીતે ગણવામાં આવે છે. મિલકત પર ચૂકવવામાં આવતું ભાડું ટીડીએસ ને આધીન છે કારણ કે તે કાઉન્ટર પાર્ટી જેમ કે ઉદ્યોગપતિઓ, પગારદાર લોકો વગેરે દ્વારા કમાયેલી વધારાની આવક છે.

ચાલો ઇન્કમ ટેક્સ કાયદાની કલમ 194I ની વિગતવાર સમજ મેળવવા માટે ડાઇવ કરીએ.

ફાઈનાન્સ એક્ટ, 1994 હેઠળ કલમ 194I અમલમાં આવી. આ કલમ હેઠળ, કોઈપણ વ્યક્તિ (વ્યક્તિગત અને HUF સિવાય) નિવાસીને ભાડું ચૂકવે છે તે ટીડીએસ માટે જવાબદાર છે. જ્યારે કોઈ ચોક્કસ નાણાકીય વર્ષમાં ચૂકવવાપાત્ર ભાડાની કુલ રકમ ચોક્કસ થ્રેશોલ્ડ મર્યાદા કરતાં વધુ હોય ત્યારે સ્ત્રોત પર ટેક્સ કાપી શકાય છે.

નાણાકીય વર્ષ 2018-19 સુધી થ્રેશોલ્ડ મર્યાદા ₹180000 હતી. તે નાણાકીય વર્ષ 2019-20 થી આ મૂલ્યથી વધીને ₹240000 થયું હતું. વધુમાં, ₹1 કરોડથી વધુ રકમ સિવાય કોઈ સરચાર્જ નથી. આ ઉપરાંત, નોંધ કરો કે કલમ 10 ની કલમ ( 23FCA ) માં ઉલ્લેખિત કોઈપણ રિયલ એસ્ટેટ સંપત્તિના સંદર્ભમાં, વ્યવસાય ટ્રસ્ટને ચૂકવવાપાત્ર ભાડા માટે કલમ 194I હેઠળ ટીડીએસ લાગુ પડતું નથી, જે રિયલ એસ્ટેટ રોકાણ ટ્રસ્ટ છે . આવા બિઝનેસ ટ્રસ્ટ દ્વારા.

વધુ સારી સમજ વિકસાવવા માટે, આ વિભાગ અનુસાર ભાડા હેઠળ શું આવે છે તે જાણવું જોઈએ. ભાડામાં પેટા-લીઝ, લીઝ, ટેનન્સી અથવા નીચેનામાંથી કોઈપણ ઉપયોગ માટે (ક્યાં તો એક સાથે અથવા અલગથી) માટે અન્ય કોઈપણ વ્યવસ્થા અથવા કરાર હેઠળ ચૂકવણીનો સમાવેશ થાય છે -

• મશિનરી

• પ્લાન્ટ

• સાધનસામગ્રી

• ફર્નિચર

• જમીન

• બિલ્ડિંગ (ફેક્ટરી બિલ્ડિંગ સહિત)

• બિલ્ડિંગને લગતી જમીન (ફેક્ટરી બિલ્ડિંગ સહિત)

• ફિટિંગ

કોઈએ નોંધ લેવી જોઈએ કે ઉપરોક્ત નિવેદન લાગુ પડે છે, તેમ છતાં જો ચૂકવનાર ઉપરોક્ત તમામ અથવા કોઈપણ એકમનો એકમાત્ર માલિક હોય. ઉપરાંત, સબ-લેટિંગ અહીં આવરી લેવામાં આવે છે.

[સ્ત્રોત]

કલમ 194I હેઠળ નીચે આપેલ વિવિધ ચુકવણીઓ સામેલ છે -

ફેક્ટરી બિલ્ડીંગમાંથી ભાડામાંથી આવક

જ્યારે ફેક્ટરી બિલ્ડિંગને બહાર કાઢવામાં આવે છે, ત્યારે પ્રાપ્ત ભાડું એ ફેક્ટરીના માલિક અથવા ભાડે આપનારના હાથમાં ધંધાની આવક છે. કેટલાક સંજોગોમાં, તે પટેદારના હાથમાં ઘરની મિલકતમાંથી આવક છે. પરંતુ પટેદારના હાથમાં વ્યવસાયની આવક અને ચુકવણી કે જેના માટે તેઓ આવશ્યકપણે એડવાન્સ ટેક્સ ચૂકવે છે અને અંતે ભાડાની આવક પરત કરે છે તે પણ ટીડીએસને આધિન છે.

ટેક્સ એડમિનિસ્ટ્રેટર અને કરદાતા બંને માટે આ એક બિનજરૂરી બોજ હોવાનું બહાર આવ્યું છે કારણ કે વેરા વસૂલાત વિલંબ કર્યા વિના ભાડે લેનાર પાસેથી ટીડીએસ તરીકે થશે.

જ્યારે માસિક ધોરણે ભાડું ચૂકવવાપાત્ર ન હોય ત્યારે ટીડીએસની આવશ્યકતા

કલમ 194I હેઠળ માસિક ધોરણે કર કપાત ફરજિયાતપણે લાગુ પડતી નથી.

દાખલા તરીકે, જો ભાડું ત્રિમાસિક ધોરણે જમા થાય છે, તો ટીડીએસ કપાત ત્રિમાસિક ધોરણે થશે. તેનાથી વિપરીત, જ્યારે વ્યક્તિઓ વાર્ષિક ભાડું મેળવે છે, ત્યારે કપાત પણ વર્ષમાં એકવાર વાસ્તવિક ક્રેડિટ ચુકવણી પર થશે.

સંક્ષિપ્તમાં કપાત ચૂકવનારના ખાતામાં આવી આવક જમા કરતી વખતે અથવા તેની વાસ્તવિક ચુકવણીના સમયે જે વહેલું હોય તે સમયે કરવામાં આવશે.

રેન્ટ કવર સર્વિસ ચાર્જીસ

વ્યવસાય કેન્દ્રોને ચૂકવવાપાત્ર સેવા ચાર્જ પણ 'ભાડા' હેઠળ આવે છે. કારણ કે આ કવર પેમેન્ટને ગમે તે નામથી બોલાવવામાં આવે છે.

ફર્નિચર, બિલ્ડીંગ વગેરેને અલગ-અલગ વ્યક્તિઓ દ્વારા છોડવામાં આવે તેવા કિસ્સામાં ટીડીએસની આવશ્યકતા

જ્યાં ફર્નિચર અને ફિક્સર એક વ્યક્તિ દ્વારા છોડવામાં આવે છે અને બિલ્ડિંગને અન્ય વ્યક્તિ દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવે છે, તો ચૂકવણીકર્તાએ આ કલમ હેઠળ ફક્ત બિલ્ડિંગના ભાડા માટે જમા કરાયેલા અથવા ચૂકવેલા ભાડામાંથી ટેક્સ કાપવાની જરૂર છે.

કોલ્ડ સ્ટોરેજ સુવિધા સંબંધિત શુલ્ક

CBDT પરિપત્ર નં. 1/2008 તારીખ 10.1.2008, કોલ્ડ સ્ટોરેજ માલિકોને કુલિંગ ચાર્જિસના આધારે ગ્રાહકો દ્વારા કરવામાં આવેલી ચૂકવણીઓ માટે કલમ 194-I ની જોગવાઈઓને લાગુ પાડવા અંગે સ્પષ્ટતા પ્રદાન કરે છે.

કોલ્ડ સ્ટોરેજનું મુખ્ય કાર્ય યાંત્રિક પ્રક્રિયા દ્વારા નાશ પામેલા માલસામાનને સાચવવાનું છે અને આવા માલસામાનનો સંગ્રહ માત્ર પ્રાસંગિક છે. ગ્રાહકને કોઈપણ સીમાંકિત જગ્યા/સ્થળ અથવા કોલ્ડ સ્ટોરની મશીનરીનો ઉપયોગ કરવાનો કોઈ અધિકાર આપવામાં આવતો નથી અને તેથી તે ભાડૂત બની શકતો નથી. 

તેથી, 194-I ની જોગવાઈઓ કોલ્ડ સ્ટોરેજના ગ્રાહકો દ્વારા ચૂકવવામાં આવતા કુલિંગ શુલ્કને લાગુ પડતી નથી. જો કે, ગ્રાહકો અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ માલિકો વચ્ચેની વ્યવસ્થા મૂળભૂત રીતે કરાર આધારિત હોવાથી, કલમ 194Cની જોગવાઈ કોલ્ડ સ્ટોરેજના ગ્રાહકો દ્વારા કુલિંગ ચાર્જ તરીકે ચૂકવવામાં આવતી રકમ પર લાગુ થશે.

હોલનું ભાડું એસોસિએશન દ્વારા તેના ઉપયોગ માટે ચૂકવવામાં આવે છે

એસોસિએશનનું મૂલ્યાંકન વ્યક્તિઓના સંગઠન તરીકે કરવામાં આવે છે અને HUF અથવા વ્યક્તિ તરીકે નહીં. તેથી, કર કપાતની જવાબદારી ત્યાં જ રહે છે, નાણાકીય વર્ષ 2019-20 પછીથી હોલના વપરાશ માટે ચૂકવણી ₹240000 કરતાં વધુ છે.

સેમિનાર યોજવા માટે હોટેલોને ચૂકવણી (બપોરના ભોજન સહિત)

આ વિભાગની જોગવાઈઓ એવા કિસ્સાઓ માટે લાગુ પડતી નથી કે જ્યાં હોટલ જગ્યાના ઉપયોગ માટે ચાર્જ લેતી નથી પરંતુ માત્ર ભોજન/કેટરિંગ માટે. જો કે, તે કેટરિંગ ભાગ માટે લાગુ પડશે.

અહીં કેટલાક કિસ્સાઓ છે જ્યારે કલમ 194I હેઠળ ભાડા પરનો ટીડીએસ કપાત થતો નથી -

• નાણાંકીય વર્ષ દરમિયાન ચૂકવેલ/ચુકવવાપાત્ર રકમ ₹240000 થી વધુ નહીં - જો ભાડું નાણાકીય વર્ષ 2019-20 થી ₹240000 કરતાં વધુ ન હોય તો કોઈ ટેક્સ લાગુ થતો નથી (અગાઉ, 194I ભાડાની મર્યાદા ₹1, 80,000 હતી).
• જ્યાં ભાડૂત HUF અથવા વ્યક્તિગત હોય 
• આ કલમ સામાન્ય રીતે વ્યક્તિગત અથવા હિન્દુ અવિભાજિત કુટુંબને લાગુ પડતી નથી સિવાય કે જેમનું કુલ વેચાણ, કુલ રસીદો અથવા તેમના દ્વારા કરવામાં આવતા વ્યવસાય અથવા વ્યવસાયમાંથી ટર્નઓવર વ્યવસાયના કિસ્સામાં એક કરોડ રૂપિયા અથવા વ્યવસાયના કિસ્સામાં પચાસ લાખ રૂપિયાથી વધુ હોય. નાણાકીય વર્ષ કે જેમાં ભાડાના માધ્યમથી આવી આવક જમા કરવામાં આવે છે અથવા ચૂકવવામાં આવે છે તે નાણાકીય વર્ષ પહેલાનું નાણાકીય વર્ષ. 
• ફિલ્મ એક્ઝિબિટર અને સિનેમા થિયેટરની માલિકી ધરાવતા ફિલ્મ ડિસ્ટ્રિબ્યુટર વચ્ચે ફિલ્મ એક્ઝિબિશનની પ્રક્રિયાની વહેંચણી - ફિલ્મ ડિસ્ટ્રીબ્યુટર અને ફિલ્મ એક્ઝિબિટર કોન્ટ્રાક્ટ માટે, પ્રદર્શકનો હિસ્સો સંયુક્ત સેવાઓના આધારે હોય છે. વિતરક સબ-લીઝ, લીઝ, ટેનન્સી અથવા સમાન પ્રકૃતિના કરાર હેઠળ સિનેમા મકાન લેતા નથી. કરવામાં આવેલ ચુકવણી પ્રકૃતિમાં ભાડાની નથી

નીચે આપેલ 194I ટીડીએસ મર્યાદા છે જેમાં વ્યક્તિઓએ ટેક્સ જમા કરવાની જરૂર છે -

• સરકાર સિવાયની સંસ્થાઓ દ્વારા ચૂકવણી માટે : કપાતના એક મહિનાના અંતના 7 દિવસ અથવા તે પહેલાં, જ્યાં કર ઇન્કમ ટેક્સ ચલાન સાથે ચૂકવવામાં આવે છે
• સરકાર દ્વારા અથવા તેના વતી ચુકવણી માટે : તે જ દિવસે (કોઈપણ ચલણ ફોર્મનો ઉપયોગ કર્યા વિના)
• જો રકમ માર્ચમાં ચૂકવવામાં આવે અથવા જમા કરવામાં આવે તો : 30મી એપ્રિલના રોજ અથવા તે પહેલાં
• અન્ય કોઈપણ કેસ માટે : કપાતના મહિનાના અંતથી 7 દિવસ પર અથવા તે પહેલાં.

એકમોએ ઇન્કમ ટેક્સ કાયદાની કલમ 194I ના ઉપરોક્ત તમામ પાસાઓને ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ. તેમના માટે ભાડા પર ટીડીએસ માટે યોગ્ય રીતે હિસાબ આપવામાં મદદરૂપ થશે. વધુમાં, તે તેમને ચુકવણીની પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરવાની મંજૂરી આપશે અને રિફંડનો દાવો પણ સરળ રીતે કરી શકશે.